ЕОЛСКОТО ПЛЕМЕ МИНИЈЦИ

Академик А. Шкокљев-Дончо и Славе Катин

ОД ПАНОНИЈА ДО ЕГЕЈ

ДЕЛ 14

 

ЕОЛСКОТО ПЛЕМЕ МИНИЈЦИ

Минијците се старо еолско племе. кое пред Хомер се иселило од Тесалија во Беотија и ја основало моќната држава на Минијците, со главен град Орхомена. Потекнуваат од Подунавје, носители на Димини културата и минијската керамика, основачи на Троја Прва и Кирена во Либија. Ја пренеле палеобалканската глосологија на југ на Балканот, ја организирале Архонаутската експедиција.

**********************

Во рамките на ова истражување од особено значење се Минијците кои културата на Подунавјето ја пренеле преку Македонија, Тесалија, Беотија, Пелопонез и Егеј па се’ до Либија. Во историјата Минијците (основата мин-јас, лично и ииос-син, додека иионос-внук) се праисториски народи на Минијскиот Орхомен во Беотија. Своето име на етнос тие го носат според епонимниот крал Миниј. Се смета дека првобитно Минијците живееле во тесалискиот Орхомен или Миниј, кој се наоѓал на сливот на реката Енипеј во Пенеј, во близина на Кранон и долго време биле поистоветувани со едно пелашко племе заедно со Лапитите и Тироидите.

Меѓутоа, Томсон (1954 година, 124-135), како и многу подоцнежни истражувачи, сметаат дека воинствените Минијци биле посебен етнос и дека мигрирале од Подунавје во Вториот милениум пред Христа, а што може да се следи преку археолошките наоди. Од Подунавје, Минијците оделе кон југ по долината на Повардарјето (Аксија) и источните падини на Олимп, или преку Епир и стасале во југоисточниот дел на Еолија, т.е. Тесалиската Рамница. Подоцна се прошириле се’ до Коринтскиот Залив и Елада на Пелопонез.

Се тврди дека Минијците се носители на палеобалканската гносологија од подунавските простори кон југ и тие се творци на културата Димини, по истоимената локација во Тесалија. Шахермер  1964 година, исто така, истакнува дека Минијците својот нехеленски глосолошки супстрат го внеле во античкиот јазик на античките Грци и дека тие мигрирале околу 2000-1900 година пред Христа од север кон Елада, од некој дел на Балканот или од просторот на Дунав. Денес во Тимочка Краина во Србија постои гратче Миничево.

Во митологијата се наведува дека првиот крал на тесалискиот Орхомен, (од зборовите орхос-ред, клада и менос-јунаштво, сила), или Ерхомен (од ерхоме-да доаѓа), бил Андреј, син на богот Пениј, истоимена река во Тесалија (Еолија). Негов наследник бил Етиокле (од зборовите етеос-навистина и клес-назив). Оваа династија исчезнала по 2000 година пред Христа, по некои земјотреси и разурнувања.

 

Градот Орхомен

Новата династија на Минијците ја основал Миниј кој бил син на Посејдон. Тој го преместил своето седиште од Тесалија во Беотија и на устието на реката Кефис во езерото Копаис го основал новиот град Орхомен. Миниј станал творец на моќта, богата и славна праисториска држава на Минијците. Неговите наследници, исто така, биле славни како што биле кралевите Орхомен, Климен и Ергин, кој бил и освојувач на Теба. Клименовите синови Трофон и агамет биле прочуени архитекти на тврдини, храмови и ризници. Во археологијата е позната “Минијската ризница” која претставувала огромна куполеста градба. По својата монументалност можела да се спореди со египетските пирамиди (Срејовиќ и сор., 1992 година, 226).

Заради својот придонес во културата, по ова племе од Подунавје, културата на среднобронзениот период на југот на Балканот била наречена Минијска култура. Бидејќи бил употребуван посебен облик на керамика, претежно темни облици на бели површини, како што се меандри и спирали, Шлиман (1878 г.) ја нарекол минијска керамика. Во Димини групата на античкиот грчки неолит покрај керамиката, која ја обележуваат вази со особена декорација и облици, се јавува и пехар на ногата која се смета за типичен облик и за извесна група вази на подунавските праисториски локалитети.

Во археологијата Минијците се познати и по мегалитските утврдувања на населбите, наспроти некогашните отворени населби. Во Димини меѓу градбите првпат се појавува тип на “мегаронска куќа” која како најстар тип на овој вид во Европа се појавува и на локалитетот Вучидол на Дунав (Тасиќ, 1995 г.)

Градбата “мегарон” (мегас-голем, огромен, силен; зборот припаѓа на балканската палеоглосологија со неелинско потекло) била составена од две соби во континуитет. Според Папаставро (1972 г., 16) првата соба имала трем на столбови (продомос-претсобје), додека другата соба (домос-дом, сала, светилиште) во центарот имала тркалезно огниште и два дрвени столба, држачи на кровот. Авторот смета дека носители на културата Димини биле првите индоевропски народи кои мигрирале во Тесалија од север и дека биле сродни со оние кои го изградиле првиот град Троја, каде се појавуваат куќи од типот “мегарон”. Троја Прва се лоцира околу 3200-2600 година пред Христа.

Поголемиот број истражувачи се сложуваат дека Минијците не биле Хелени, дека мигрирале од северниот дел на Балканот, поконкретно од Подунавјето. Во митологијата, исто така, се истакнува дека кралот Миниј имал четири ќерки: Климена, Периклимена, Етеоклимена и Персефона. Тие биле прочуените Минијади кои богот Дионис ги претворил во лилјаци. Од минијската женска линија потекнуваат многу славни кралеви на праисториската Елада. Пред се’, тоа е Нелеј, основач на Пил на Пелопонез, татко на Нестор, херој во Тројанската војна како и потомците на Нелеј.

По доаѓањето на Дорците во  11-от век пред Христа тие побегнале во Атина и тука ги дале славните атински семејства Пезистратиди и Алкменоиди, Пајониди и Кордиди, на кои припаѓаат Солон и Платон (Томсон, 1954 г., 126). Кордидите биле водачи на миграцијата на Јонците на Атика во малоазијска Јонија. Брат близнак на Нелеј бил Пелиј, крал на Јонците во Тесалија, оженет со Минијката Филомаха, внука на ќерката на Минија Персефона. Пелиј владеел со Јолк до доаѓањето на Иасон (Јасон), внук на Миниј. Пелиј го убиле родените ќерки. На натпреварите во негова чест учествувале многу познати јунаци, како што се Орфеј, Пелеј, Херакле и др.

Минијската култура својот најголем зенит го постигнала околу 1400 г. пред Христа. Нејзините архитектонски и други достигнувања имале големо влијание на микенската и целата егејска култура во поглед на изградбата на утврдувањата (акрополите), мегаронските куќи, новите орудија и оружја, поинаквиот начин на облекување (специфични кабаници-хламиди, лесни, раскошни и скапи костуми итнт). Покрај тоа, Минијците го вовеле во употреба  килибарот, градењето големи бродови со педесет весла итнт. Минијците од Подунавје воспоставиле добри односи со своите соседи: Пелазгите, Магнетите, Лапитите, Тироидите, Македонците и др., како и со Лимнеите, Тројанците, Микените, Криќаните и др., што се потврдува и со археолошките наоди на минијската керамика во овие области.

Со своите бродови Минијците пловеле по Егејското и Црното Море се’ до Колхида, на чија основа настанала приказната за “златното руно” на божествениот овен, а и приказната за Аргонаутите. За минијското потекло на Аргонаутите постојат многубројни податоци како од Аполониј од Род (I, 229), така и од Раусаниј (IX, 36,3) каде, меѓу другото, се тврди дека Фрикс бил правнук на Миниј,а, пак, Јасон бил потомок на ќерките на Миниј. Фрикс бил син на кралот на Орхомен, Атамас и неговата жена Нефеле и брат на Хела. Во Фрикс се заљубила неговата тетка Бијадика, жената на кралот Кретеј. Кога тој отсечно ја одбил, таа го обвинила дека се обидел да ја силува.

Заради тоа народот во Беотија побарал смрт за Фрикс. Кога требало да биде жртвуван, Зевс или Хера го пратила крилестиот златен овен кој долетал да му помогне на Фрикс. Момчето со сестра му Хела се качиле на грбот на овенот и одлетале на исток кон Колхида, каде Хелиј (Сонце) ги чувал своите коњи во штали. По патот Хела ја фатила вртоглавица, изгубила рамнотежа и паднала во клисурата меѓу Европа и Азија, која според неа била наречена Хелеспонт.

Фрикс го продолжил летот, стасал во Колхида и веднаш го жртвувал овенот на Зевс. Неговото златно руно станало славно една генерација  подоцна, кога Аргонаутите тргнале во потрага по него, во 1225 година пред Христа. Сето ова е минијска легенда за златното руно и Фрикс.

Најдобри податоци за минијското потекло на Аргонаутите, сепак, забележал Херодот (IV, 145 и понатаму) во врска со инцидентот кој се случил меѓу Спартанците и Минијците на Тајгет: “…Пелазгите, …ги протерале потомците на Аргонаутите од Лемно, а тие оттаму отпловиле во Лакедемон и, задржувајќи се на Тајгет, запалиле оган. Забележувајќи го тоа, Спартанците пратиле гласници за да дознаат кои се и од каде се. Кога гласникот ги прашал, тие му одговориле дека се Минијци, дека се внуци на Аргонаутите кои се здржале на Лемна и ги изродиле нив…

Спартанците со задоволство ги примиле Минијците и им одобриле да се населат каде што сакаат. На тоа посебно биле поттикнати од сознанието дека на бродот Арго биле и Тиндаридите (Кастор, спартански борач и Полидеук, спартански боксер, браќата на  Клитеместра и на убавата Елена)… Примајќи ги Минијците во својата држава, им дале земја и ги поделиле меѓу племињата”.

Тиндаридите биле со лелешко потекло. Не минало многу време од нивното доаѓање, а Минијците зајакнале и барале да им биде дадено да бидат кралеви. Заради тоа, некои Минијци биле протерани и заедно со спартанскиот крал Тера отишле и го населоле островот Калистра во Егејот. Тука Тера повторно станал крал, а според островот го добил името Тера ( Сандорини).

Меѓу Минијците на Тера бил и нивниот земјак Бат (Батос), син на Полимнест, од минијското семејство Еуфемиди. Овој минијски Подунавец  станал основач и крал на големата минијска колонија Кирена во Либија, околу 630 година пред Христа, со која владеел 40 години. Неговите славни потомци Батиади, Аркесилај  I – IV и Бат II – IV, владееле со Кирена и по 460 година пред Христа, т.е. околу 170 години.

Со доаѓањето на Дорците на Балканот, најпрво во Тесалија, околу 1124 година пред Христа, а потоа на Пелопонез, во 1104 година пред Христа и во Атика, во 1044 година пред Христа (Ератостен, 275-294) година пред Христа) многу Минијци мигрирале во Мала Азија (Еолија и Јонија) и на егејските острови. Доселениците во Еолија, т.е. и Минијците, биле први кои во подоцнешните векови ја развиле епската поетска традиција на Хомер. Брук (1933) смета дека глосолошкиот супстрат на еолскиот јазик е јазикот на Минијците (Томсон, 1954 г. 286), т.е. Подунавците. Томсон (1954 г., 408), исто така, забележува една паралела во митовите за Одисеј и Аргонаутите, па истакнува дека митот за Аргонаутите, од исток на Балканот кон запад го преместиле Минијците, потомци на Нелеј, при нивната миграција на запад на Пелопонез. (Прилог 13).

Една голема група Минијци мигрирале на Кавказ, северно од Асирија во Ерменија, под името Арменци. Херодот (VII,73) изнесува дека Арменците се потомци на Фригите, односно балканските Бриги. Гревс (1990 г., 154,12) истакнува дека Арменија значи Ar-Minni, што во негов превод било “висорамнина Минија”. Меѓутоам сметаме дека етнонимот и хоронимот етимилошки имаат палеобалкански глосолошки супстрат.

Армениц би била кованица од ар, ара-аr, ara, што во превод значи навистина, тукушто, токму и Mivuoi-Minijci, т.е. вистински Минијци. Денес, во јужниот дел на Транскавказија постои Република Арменија или Ерменија, со главен град Ереван. Минијската ономастика постои не само во Азија, туку и на Балканот, како што се Арменохори и Арменово во Македонија, Јерменовци кај Рудник, Јерменовци во Банат, како и градот El Minya во Горен Египет, на левиот брег на Нил, со 200 000 жители и др.

Продолжува

SHARE