Епистемиологија на ономастиката на Панонија – 1 дел

onomastika1

ЕПИСТЕМОЛОГИЈА НА ОНОМАСТИКАТАНА ПАНОНИЈА (ДЕЛ I)

Археолошките откритија на некои локалитети во Панонија, како што се Лепенски Вир, Старчево, Винча и др., многу успешно ја потврдуваат оригиналноста на древната култура на средното Подунавје, помеѓу 7000 и 5300 година пред Христа, која архологот Марија Гимбутас1 ја нарекува „древна европска цивилизација“ (Old European Civilization).

1 Gimbutas, M., The Goddesses and Gods of Old Europe 6500-3500 B.C. Myth and Cult Images, Univ. of California Press, 1982.

Оваа древна европска цивилизација се развивала по автентичен правец, според кој подеднакво се разликува од културата на Блискиот Исток, Средна и Северна Европа. Поради тоа, во нашите истражувања тргнавме од фактот дека доколку археолошките супстрати на Средно Подунавје претставуваат најстари можни наоди во културата на европската цивилизација, тогаш некаде мора да постои и соодветна глосологија или палеоглосологија. Со ова е псотавена хипотезата за можен модел на праисториски, архетипски јазик на таа култура, односно на духовна археологија.

Гносолошки истражиувања на теонимската и митолошката Ономастика на Панонија

Во методологијата на научните истражувања користени се Јунговите2 ентитети од комплексната психологија: архетипското, колективно несвесно. Со овој модел истражувана е ономастиката, митологијата и праисторијата. Од ономастиката на Средното Подунавје истражувани се хидронимите и хоронимите според воено-географските карти/мапи 1:200 000, кои не припаѓаат на словенско-српскиот корпус. Во објаснување на имињата, користени се лексикони на старогрчки јазик, како и глосолошки студии на грчки, германски и други лингвисти, кои утврдиле дека во античкиот грчки јазик постојат супстрати кои не припаѓаат на Хелените, туку на праисториските домородци.

2 Jung, K.G., Dynamics of Unconscious, (прев.), Матица Српска, Н. Сад, 1990.

Во панорамата на праисторискиот свет на Балканот и на Егејот постојат многу енигми кои привлекуваат истражувачи од разни профили. Една од големите енигми е таканареченото „грчко чудо“.

Грчката теогонија, космологија и митологија сè уште претставуваат енигма и покрај повеќекратниот напредок на филозофијата, хуманитарните науки и технологијата. После Талес од Милет, Херодот на свој начин се обидува да објасни дека поетите Хомер и Хесоид на Хелените им составиле историја за теогонијата, им дале имиња на боговите, им поделиле почести и на сите ним им одредиле облик/форма.

Се поставува прашањето: дали во митологијата има некоја вистина? Понатаму, дали воопшто поезијата и филозофијата можеле да постојат заедно во времето на настанување на митологијата и што е архетипско? Или, пак, митологијата претставува почеток на филозофијата?

Меѓутоа, бидејќи поезијата и филозофијата се наоѓаат во митологијата и придонеле за нејзиното настанување, се поставува и прашањето за јазикот, бидејќи во составот на најстариот јазик може да се открие ризницата, изворот на филозофија. Без јазикот не може да се замисли не само филозофската, туку и човечката свест, па и постоењето на, сè до денес, едно колективно несвесно за архетипската култура на Средното Подунавје.

Во составот на овие загатки спаѓаат и митовите за Херкул, за Аргонаутите и за златното руно, како и митот за Хиперборејците, митски народ што живеел на крајниот север, на другата страна на Северниот ветер. Поради тоа и поради верификација на поставените хипотези, избрани се следниве цели на истражувањата:

Да се утврди на кое лингвистичко семејство ú припаѓа географската ономастика на Панонија:

Да се воспостави етимологијата и семантиката на имињата; Да се одредат творците и преносителите на лингвистичката култура на дунавската цивилизација; Да се разгледа прашањето за континуитетот и опстанокот на географските имиња; Да се утврди, со помош на гносологијата, дали јазикот на дунавската цивилизација на Панонија бил супстрат на античкиот грчки јазик, тнр. „коине“ јазикот на Александар Македонски; Да се разгледа прашањето за праисториските Скити-Прасловени како чувари на лингвистичкиот континуитет и архетипската култура на Централниот Балкан

Метод на истражување

Многу автори сметале дека несловенската ономастика на Панонија припаѓа на илирскиот или на келтскиот јазик. Ние, сепак, се обидовме да ја декодираме истата со помош на грчкиот јазик. Воочивме дека ономастиката е сочувана во античкиот грчки јазик и дека таа сочинува супстрат на грчкиот јазик. Привидната апорија е во тоа дека Хелените никогаш не биле на овие простори.

onomastika2

За хидронимот на Дунав

Повеќето хидронимичари, (експерти за хидроними), сметаат дека името на Дунав потекнува од келтскиот јазик во кој тоа гласи Дунав и во основа, едноставно, значи „река“. Постојат и други имиња како: Дунај, Дунав, Дуна, Дунареа, Донау, Дануб, Дона, Туна, итн., вкупно околу 160 различни називи. Грчките називи се Даноувиос и Истрос, додека латинскиот е Danubious.3

3 ”Vindobona, quia dat vinum bonum; Danubius, quia dat nubеs”, („Виена, бидејќи дава добро вино; Дунав, бидејќи дава облаци“). Оваа хумористочна етимологија ја дава германскиот писател од 18-ти век, J.G. Seume. Таканарачената народна или домородна етимологија ја прославил кај нас Сима Милутиновиќ Сарајлија (Мухамед=муха+мед, и сл.

Од етимолошки аспект, тука се работи за кованицата ’Даноу’ и ’виос’, која потекнува од теонимите Диос – Зевс, чија буколичка форма е Дан-Зан, сето тоа изведено од коренот ди, диос – сјаен, „сјај небески“. Генитив од Дан е Даноу. Другиот член на името Даноувиос е ’виос’, латински vivus – bios, т.е. живот. Даноувиос или Данубиус, според тоа, значи Диосова или Зевсова река на животот, Божествена река, односно „Господар на сите реки“ и претставува персонификација на богот Диос или Зевс. Ова е наша основна и почетна претпоставка.

Додека Даноувиос бил име за горниот и средниот тек на реката до водопадите кај Ѓердап, дотогаш долниот дел првобитно го носел името Истрос. Хидронимот Истрос е, исто така, кованица од зборот ’истиа’ или ’естиа’ – огниште или храна (оттука нашиот збор ’јести’ на српски) и другиот дел од зборот ’рео’, ’роос’ – струја, река или латински rivus, т.е. „река хранителка“, па оттука и теонимот Хестиа, за едно од 12 олимписки божества и персонификација на огнот на огниште, што асоцира на многубројните огништа во Лепенски Вир.

Во хидролошкиот систем на Дунав во Панонија постојат многубројни реки, меѓу кои спаѓаат:

ТИСА – етимолошки потекнува од глаголот ’тисо’ – да се дава жртва на боговите. Во митологијата Тиса е персонификација на една од нимфите на која божицата Реа ù го дала својот син Диос да го негува и чува;

ТАМИШ или ТЕМИШ е персонификација на титанката Темис, втората жена на богот Диос;

НЕРА е теоним за богот Нереј (Nerevs), прастаро божество на морето.

САВА е персонификација на богот Сава – Зиос, тракиско-фригиско божество во митологијата;

Трите МОРАВИ се персонификација на трите Миори, зли судбини, ќерки на Морос, подредени на Диос и на останатите богови;

СТИГА или МЛАВА е персонификација на нимфата Стига – Стикс, една од реките на Подземниот свет по која душите на мртвите се пренесуваат (Харон) во царството на Хад и на Персефона. Една нејзина притока навистина го носи името БУСИР и го персонифицира митолошкиот бог на египетскиот подземен свет Бусирис (Озирис), а е поврзана и со авантурите на Херакле.

Продолжува

 Dshko  Katin6

Пишуваат: АКАДЕМИК А. ШКОКЉЕВ-ДОНЧО И СЛАВЕ КАТИН 

Ономастиката на Македонија

 Академик А.Шкокљев-Дончо и Славе Катин

ОД ПАНОНИЈА ДО ЕГЕЈ

ДЕЛ 29

ОНОМАСТИКАТА НА МАКЕДОНИЈА

Античките Македонци оставиле многу богат глосолошки супстрат во повеќе области. Меѓу другото, античките Македонци им дале имиња на сите реки во делот на античка Македонија.

****

Така, МАКЕДОНИЈА, (мак-имашен, блажен, среќен и кеднос-грижлив, мил, драг,т.е. среќна земја); ПАОНИЈА (пајон-син на боговите Посејдон и Хела, лекар на боговите на Олимп, додека пајонизо-воена песна да се пее); ПЕЛАГОНИЈА (пелас-близок роднина, рамнина, ген, гоне-раѓање, т.е. богата рамнина).

ОРЕСТИДА (орестис, осн. орос-гора); ЕЛИМИЈА (елигма-кривина, свиок, т.е. криворечие); ЛИНКЕСТИДА (осн. – рис); ДЕРИОП (дерис, дерос-кожа); ДАСАРЕТА ( осн.дас-оган, лач, воена вештина и арета-чесност, доблест); ПИЕРИЈА ( осн. пи, пион-богат и иериа-света, т.е. пресветла); АМАТИЈА или ЕМАТИЈА (осн. аматос-песоклив); АЛПОМИЈА ( осн.алс, алме-со,ен и појео-да создава); ХАЛКИДИК (халкос-бронза).

Античките Македонци, исто така, оставиле многу богат глосолошки супстрат и во други области. Тие им дале име на сите реки во Македонија. Така АКСИОС (одличен, најдобар, најголем) е ВАРДАР ; АЛИАКМОН (осн. алис и халис-многу и акме-остар, сила, кривина) е БИСТРИЦА; МЕСТОС или НЕСТОС (полн, бесен) е МЕСТАЕРИГОН (осн. ери-многу и гониа-агол, кривина, додека гоне-раѓање, силен, плоден) е ЦРНА РЕКА; СТРИМОН (стеснет) е СТРУМИЦА итнт.

РОЗЕТА

Тие ги именувале и езерата: ЛИХНИДА (светилкс, Лач) е ОХРИДСКОТО ЕЗЕРОВРИГИИС (Бригеис: осн. брио-клокоти и зборот: геа, ге-земја, област) е ПРЕСПАНСКОТО ЕЗЕРОКЕЛЕТРОН (осн. кел келес, келетион-брзопловечка, лаѓа-оноксил и зборот: роос, пов, рон-струја, река) е КОСТУРСКОТО ЕЗЕРО  итнт. Им дале имиња и на многубројни градови: АИГАИ, ПЕТРА, АРГОС, ЕМАТИА, ЕВРОПА, ПЕЛА, КЕЛЕТРОН, ЕДЕСА, НАУСА, АРНИСА, ДИОН, ВЕРИА, ПЕЛАГОНИА, ИДОМЕНИ, ТЕРМИ, КИССОС, МИЕЗА, ОССА, СТАГИРА, ОЛИНТОС, СИРИС, СТЕНАИ, АЛКОМЕНАИ, СТИВЕРА, СТОВОИ, ЛИХНИДА, АМФИПОЛИС, АСТИБОС и други.

Интересно е објаснувањето на името на градот СКОПЈЕ, кој етимолошки потекнува од ПБГ: скорео-да набљудува, скопелос-карпа и скопе-стража. Многу ороними, исто така, потекнуваат од македонските домородци: Олимпос, Пиериа, Грамос, Воио, Аскио, Верно, Вермио, Варноус, Борас, Хортиатис, Томорос, Орвилос, Родопи итнт. Го наведуваме словенезираниот назив на планината Пелистер, кој етимолошки потекнува од кованицата пери-многу, прекумерно и зборот: стереос-твр, јак или доаѓа од зборот перистера-гулаб, кој бил симбол на Евринома, првобитната божица на сите работи, од пелашката митологија за постанокот на светот.

Праисториските Македонци ги втемелиле и називите на местата важни за подоцнешната религија. На својата најголема планина Олимпос (Најопејуван) го поставиле Богот над боговите, Зевс (Диас) со Пантеонот. Тие изградиле и храмови и пророштва, Дион, Питион, Петра и други. Цела област околу Олимп ја нарекле Пиерија, Света Гора.

Имињата на македонските племиња се имиња на животни, билки, занимања, состојби. Така, Линкестите добиле име по рисот (Линг-рис), Енхелејците по јагулата (енхелис), Дасаретите по шумите (дасос-шума), Орестите по планините, Пелагонците по долините, Елимејците по кривотечната река Калиакмон (Бистрица), Ботиаите по пастирите, Алмопијците се занимавале и тргувале со сол, Дериопите со кожа итнт.

Зборот ономастика припаѓа на древниот македонски апелатив, што значи именски, кој се однесува на име. Денес таа се дефинира како наука за сопствените имиња и опфаќа три главни гранки на културата: јазична, историска, географска. Неа ја сочинуваат антропонимијата и топонимијата.

Изучувањето на ономастичкиот материјал во Македонија е од големо значење, давајќи нам известувања од прва рака, зашто во името се крие и особината на лицето кое ја носи (nomen est omen). Наведуваме неколку називи кои во речникот на новогрчкиот јазик се означени како со непознато етимолошко потекло (Mpampinioti, !998), а припаѓаат на палеобалканскта глосологија, односно на древниот македонски јазик и се во секојдневна употреба.

Во ономастиката на Бригите утврдивме околу 50 топоними, 34 етноними и 35 хидро и ороними кои потекнуваат од палеобалканската глосологија. Исто така е и во ономастиката на Тракија, односно Илирија. Антропоними : Бастос (осн. бас, басилеус-крал и бастазо-носи, држи). Ист е коренот и за ономастиката на Баса, Басос, Бастеревс (осн. бас-крал и рео, реи-тече); Гетас (осн. ге, гетес-селанец); Дада (кованица од да-многу и да-да учи, т.е. многу учен); Дулес (доуле, доулос-слуга, роб); Дасиус (дасис-влакнес); Еуадеда ( еудаде-да се допаѓа, да годи); Маниа (маниа-беснило); Мама (баба); Манта (пророк, гатар); Медес (мед, медо-владеење, управување); Типас (осн. тироо-твори, гради); Пита (пита-смола); Атас ( ато-истрча, побегна); Гаурос (гаврос-весел) итн.

Топоними: Алмана (алс, алме-слана, море и зборот ман-секако); Кидре (кидрос-славен); Алтос (алто-скока); Асара (асарион-пара); Астраиа (астрон-sвезда); Галепсос  (гале-лисица и опсис-изглед); Болбе ( болбос-лук); Пелион ( пелос-глина); Дамастион ( дамазо-скроти, победи) итн.

И покрај многуте миграции во Албанија постои богата палеобалканска глосологија. Наведуваме неколку називи:

Тирана (осн.тирсис-кула, камбанарија, тиранеја-владеење и тиранос-господар); Драч или Дурес (дирахион-кованица од дио-две, и рахис-грпка, гора, возвишение, рид); Корча од Коресос (осн. коре-девојка, мома, односно ќерка на богот Зевс и Деметра); Химара ( химарос-јарец, коза или змеј кој исфрла оган, симбол на вулкан); Ѓирокастра (аргирион-сребро и зборот кастрон-тврдина); Какабиа ( какос-лош и зборот биос- живот); Валона ( бало-фрла, погодува); Пешкопеја (епи-над и зборот скопео-наsирање, набљудување);

Опонимите: Зебс (Зевс-бог, богови); Кастрат (кованица од касис-брат, братство и зборот стратиа-војска, чета т.е. “племенска војска”).

 

Продолжува

Митолошка и теонимска ономастика на Панонија – Хидроними

Хидроними

Дунав е меѓународна река, по големина втора во Европа (по Волга), најголема на српските простори и на Балканот. Нејзиното латинско име е Danubius. Етимолошки се работи за кованица која произлегува од зборот Διος-Ζευς (Dios-Зевс) чиј буквален облик е Δaν, Ζαν (Ден-Зан), се изведува од коренот δι, διος (di, dios)-блескав, „сјај небесен“. Во митологијата Зевс или Диас бил син на Крон и Реа, крал на боговите и луѓето, бог на небото и зачетник на сите природни појави. Генитив од Δαν (Dan) е Δανου (Danou)

Друг член на името Danubius е bius кој произлегол од зборот βιος, bios, латински vivius, т.е. живот, посебно човечки живот. Според Херодот, горниот дел на оваа река, од Тимок до изворот, се нарекувал Δανουβιος (Davouvios) додека долниот дел Ισρος (Istros). Оваа ономастика, исто така, е кованица од зборот `ιςτια или `εστια (istia или estia)-огниште, што значи на огниште гостољубиво да се прими или храни и друг член или дело, од зборот ρεο, ροος, ρους (reo, roos, rous)-струја, река, латински rivus. Значи, Danubius означува Зевсова река на животот, „божествена река“, односно „кралица на сите реки“. Исто е значењето на името Istros, река хранителка.

Од ова може да се заклучи дека Дунав е персонификација на богот Диос или Зевс во горниот тек, посебно Средно Подунавје, додека Истриос е персонификација на божицата Хестија, најстарата ќерка на Крон и Реа.

Хестиjа е една од дванаесетте олимписки божества и персонификација на оган во огниште, што асоцира на огништето Лепенски Вир. Зевс í доделил почесно место во средиштето на секоја куќа, како и во сите храмови, каде што í принесувале жртви. Зевс-Диос (Дунав) ги хранел и снабдувал со нектар и амброзија многубројните речни убавици-нимфи, т.е. притоките од левата и десната страна, а тоа биле притоките на Средно Подунавје.

del2

Реката Тиса

Тиса (Θυσσος, tissos, од глаголот Θυω, Θισω, tio, tiso-жртвување заради бог) е персонификација на една од нимфите (самовили), на која божицата Реа í го дала својот син Зевс да го негува и одгледа. Нимфите во митологијата се бесмртни и најчесто поврзани со водата која дава живот. Нив ги сметале за ќерки на Океан или на боговите на некои реки. Тиса е долга 1070 км.

Реката Тамиш или Темиш е персонификација на титанката Темида (θεμίs). Реката Нера е персонификација на богот Нереј (Νερευs).

Сава (осн. σα, σως, sa, sos-јак, силен, сигурен), што е карактеристика на оваа голема река. Со суфиксот –ava, Сава е силна река која на богот Зевс (на Дунав) му налевала нектар и го хранела со амброзијa за да биде бесмртен и натприроден. Од хидронимите Сава води потекло и името Sabazios (Σαβαζιος), од Сава.

Во митологијата Сабазиј е тракиско-фригиско божество. Негов татко е Зевс, кој во вид на змија се соединил со Персефона, жена на Хад, во неговите дворови крај реката Стиг. Богот Сабазиј го славеле оргиски луѓе налик на Дионис, осoбeно жените од простиот народ. Неговото име се поистоветува со денешниот град Шабац. Првпат името Шабац се споменува во 15 век  во летопис кој е сочуван од 1476 година. Таму пишува дека Шабац се викал Заслон, што би значело засолниште, по името на некој брег каде што била првата локација на градот. Има тврдења дека името Шабац се споменува и порано, уште во1074 година.

Дрина е најголема притока на Сава. Етимолошки основа е δρυς, dris-дрво, посебно дабово дрво, сплав. Дријада (Δρυας-drias) е персонификација за шумски нимфи кои живееле и умирале во дабово дрво, по веројатно оттаму и Шумадија, голема област во Србија, меѓу Дунав, Сава и Морава. Дабот во митологијата како свето дрво, бил посветен на Зевс. Покрај тоа, Дриас (Δριας) е често име за тракиските и тесалиските митолошки херои. Тракиецот Дриас (Дријант) е еден од синовите на Ариј, учесник во ловот на Калидонскиот вепар и татко на кралот Ликург, кој се спротиставувал на воведувањето на култот на Дионис во Тракија.

del3

Река Дунав

Реката Морава е следната поголема притока на Дунав и главна река во Србија. Етимолошки, нејзината основа е mor, од индоевропскиот корен mori, словенско море, латински mare итн. со суфиксот –ava или од PBR μορος, moros-судење, судбина, смртна судбина. Во митологијата Мoros (Μορ-ος) е персонификација на зла судбина. Мороса го родила Ноќ (Νυξ, niks), како и неговите многубројни сестри Кери, Хеспериди итн.

Млава (StigaΣτu) (да рони, уништува) е долга 109 км, извира од Хомољските Планини и има значителна хидроенергија, посебно во Горњачката Клисура. По течението на реката, кај селото Батуша (осн. βαθ, βαθεος, βαθους, bat, bateos, batous-длабочина, провалија). Млава се разделува на помал источен и поголем западен дел, кои течат паралелно на блиско растојание од 1-2 км, сé до селото Дрмно (δριμυς, drimis-подмолен, лут). Источниот дел и понатаму го носи хидронимот Млава, а западниот Могила.

Во Средно Подунавје на Дунав постојат многубројни помали или поголеми ади.

Етимолошки зборот ада потекнува од палеобалканската глосологија  `αδης, hades и споредниот облик `αιδης, hajdes, што е кованица од самогласки кои означуваат негација а-без, не и зборот ιδειν, idejn-гледа, т.е. да се стори невидлив, односно хад. Овој збор е персонификација на Хад, богот на мртвите и гробовите, односно на подземниот свет, „додека Хад не ме скрие“. Во митологијата, богот Хад само исклучително излегува на светлоста на денот.

Според Хомер (Одисеја, X, 508 и понатаму), неговото царство, кое често се нарекува со неговото име, се наоѓа таму каде што течат подземните води на Стиг. Хад е син на Реа и Крон, брат на Зевс, Хера, Хестија, Посејдон и Деметра. По победата на боговите од втората генерација над Титаните (т.е. пробивањето на Ѓердапската Клисура), Хад, покрај Зевс и Посејдон, станал еден од владетелите на светот. Меѓутоа, Хад бил непријател на сé што живее и бидејќи на светлост излегувал во исклучителни случаи, тоа го правел во црна кочија.

Во преносна смисла, адите се речни острови кои за време на поголемо ниво на водата не се гледаат зашто се покриени со вода, а изронуваат кога ќе се повлече водата.

Продолжува

Sh Donco   slave

Пишуваат: АКАДЕМИК А. ШКОКЉЕВ – ДОНЧО И СЛАВЕ КАТИН 

Наследена античка македонска ономастика

Антропоними

Филип – Фиљо                       – љубител на коњи;

(од – пријател, другар,

– коњ)

Александар – Ацо                 ( – од    –  штити, брани и    – маж,

јунак, човек)

Димитрије – Мито                  (  – теоним од

– земја и    – мајка)

Теодор – Тодор – Тодо         (  – Божидар)

Петар – Петре                       (  – камен, карпа)

Евген                                      (  – племенит)

Георги – Јорго                       (  – господар, земјоделец)

Василие – Васко                   (  – цар, крал)

Агатон                                    (  – добар, чесен, племенит)

Атанас – Насо                       (  – бесмртен)

Ангел – Гељо                                    (  – гласник)

Агапа                                      (  – Љубинка)

Грка                                        (  – Елена – Лена  )

Ерина, Ирена, Рина              (  – мир) итн.

Топоними

Македоња                              (  – богата земја)

Европа                                    (  – широк, простран и

– лице, наличје)

Пелагонија                             ( – рамница и  – раѓање)

Егеј (егејски дел)                  ( – коза, бел )

Пиринска                                ( – огнен)

Корешта                                 ( – костурска област)

Пеонија                                   ( – по кралот  или по

религиската химна во чест на боговите

Аполон, Артемида)

Скопје                                     (лат. Skupi,

височинка, рид, кула, тврдина,

набљудувачница, цел)

Штип                                       Aστυβοs – главен град

Струмица                               (од хидронимот    – струја, струи)

Баргала                                  (кај Штип:   –   изобилство од млеко)

Хераклеја                               (  – славата на Хера)

Кичево                                    (  – меша, на терен место каде

што се мешаат четири притоки

на реката Треска)

Колобаиса                             (кај Прилеп:  –   скрати и

– кожув)

Брианион                                (кај р. Црна:    – многу

страшен, мачен)

Ѓавато                                                (  – премин, прооден

пристапен )

Пехчево                                 (  – цврсто да стои)

Страцин                                 (  – табор, војска,

стратешки )

Удово                                     (  – праг )

Галичник                                (  – ласица, мачка и

– бел, светол, лебед )

Качаник                                  (  – убие, погуби,

симне )

Калиште                                 (  – да биде

најубав )

Опејница                                (  – дупка во земја,

пештера )

Асамати                                 (  – тажен без едно око)

Цапари                                   (  – трновито

растение )

Цепигово                                (  – градина, бавча )

Лажани                                   (  – да дочека,

дофати)

Теово                                      (кај Богомила:   – бог,

божество)

Десово                                    (кај Богомила:  –

оддалечено)

Самоков                                 (кај Порече:   – висока

планина  – 2062м)

Матејче                                  (  – грешен)

Кораб                                      (  – брод)

Пелистер                               ( – камен и тврд, јак )

Селечка Планина                 (  – светло, сјај )

Дрим                                       (  – остар, лут, жесток )

Струма                                   (  – струја, да струи )

Семница – река                      (  – достоен )

Треска                                    (  – да пробие,

да буши )

Лепенец                                   (  – каменит, гола

карпа )

Бутел                                        (  – говедски и

Мочвара, ливада )

Останата ономастика

Апатија                                   ( )

Арома                                     ( )

Глоси                                      ( )

Дом – татковина                    ( )

Пешки                                     ( )

Дрво                                        ( )

Оро                                         ( )

Магаро                                   ( )

Китара                                    ( )

Кревет                                    ( )

Школо                                     ( )

Химна                                     ( )

Транскрипцијата е дадена во слободна интерпретација. Од наведените  примери се гледа дека иако словенизирана, античката македонска ономастика во Република Македонија се зачувала, пркосејќи на забот на времето, освојувачите и хетерогените јазични влијанија, што е многу важно за етногенезата и континуитетот на македонскиот народ, имињата на нивната татковина, јазикот, културата и обичаите. 

Во ономастиката на Бригите утврдивме околу 50 топоними, 34 етноними и 35 хидро и ороними кои потекнуваат од палеобалканската глосологија. Исто така е и во ономастиката на Тракија, односно Илирија. Антропоними: Bastos (осн. βας, Βασιλευς, bas, basileus–крал и βασταξω, bastazo–носи, држи). Ист е коренот и за ономастиката на Basa, Basos, Bastarevs (осн. βας, bas –крал и ρεω, ρευ, reo, rei-тече); Getas (осн. γη, γητης, ge, getes-селанец); Dada (кованица од δα, da-многу и δα, da-да учи, т.е. многу учен); Dules (δουλη, δουλος, doule, doulos-слуга, роб); Dasius (δασυς, dasis-влакнест); Euadeda (ευαδε, eudade-да се допаѓа, да годи); Mania (μανια, mania-беснило); Mama (μaμμη-баба). Манта (μαντις, mantis-пропок, гатар); Medes (μεδ, μεδω, med, medo-владеење, управување); Tiρas (осн. τυπ, tip, τυποω, tiroo–твори, гради); Pitta (πιττα, pitta-смола); Attas (αττω, atto-истрча, побегна); Gauros (γαυρος, gavros-весел) итн.

Топоними: Almana (αλς, αλμη, als, alme-слана, море и зборот μαν, man-секако). Kidre (κυδρος, kidros-славен). Altos (αλτο, alto-скока). Asara (ασαριον, asarion-пара). Astraia (αστρον, astron-ѕвезда). Galepsos (γαλη, gale-ласица и οψις, opsis-изглед). Bolbe (βολβος, bolbos-лук). Pelion (πελος, pelos-глина). Damastion (δαμαζ, damazo-скроти, победи) итн.

onomastika2

И покрај многуте миграции во Албанија постои богата палеобалканска глосологија. Наведуваме неколку називи:

Tirana (осн. τυρGιs, tirsis-кула, камбанарија, τυραννεια, tiraneja-владеење и τυραννος,tiranos-господар). Drač или Durres (Δυραχιον, dirahion-кованица од δυο, dio-две, и ραχις, rahis-грпка, гора, возвишение, рид). Korča од Koresos (Κορησσος, осн. κορη,kore-девојка, мома, односно ќерка на богот Зевс и Деметра). Himara (Χιμαρος, himaros-јарец, коза или змеј кој исфрла оган, симбол на вулкан). Gjirokastra (αργυριον, argirion-сребро и зборот καστρον, kastron-тврдина). Kakabia (κακος, kakos-лош и зборот βιος, bios-живот). Valona (βαλλω, ballo-фрла, погодува). Pеškopeja (επι, epi-над и зборот σκοπεω, skopeo-наѕирање, набљудување). Оронимите: Zebs (Ζευς, Zevs-бог, богови), Kastrat (кованица од κασις, kasis-брат, братство и зборот στρατια, stratia-војска, чета, т.е. „племенска војска“).

Продолжува

 Sh Donco  slave

Пишуваат: АКАДЕМИК А. ШКОКЉЕВ – ДОНЧО И СЛАВЕ КАТИН